Şili And Dağları’nın zirvesinde konumlanan Vera C. Rubin Gözlemevi, yeni otomatik uyarı sistemini devreye aldı. Sistem, 24 Şubat gecesi kamuya açıldı ve daha ilk geceden astronomların bilgisayarlarına yaklaşık 800 bin bildirim gönderdi. Asteroitler, süpernovalar ve aktif kara delikler gibi gökyüzündeki değişimleri konu alan bu uyarıların ilerleyen dönemde gecelik birkaç milyona ulaşması bekleniyor. Her gece terabaytlarca veri işleniyor
Gözlemevinin kalbinde yer alan ve bir otomobil büyüklüğündeki LSST kamerası, her gece yaklaşık 1.000 ayrı görüntü kaydediyor. Bu görüntüler, teleskopun ilk faaliyete geçtiği dönemde oluşturulan referans karelerle karşılaştırılıyor. Ortaya çıkan farklılıklar yazılım tarafından otomatik olarak işaretleniyor. Gelişmiş algoritmalar, örneğin bir parlama olayının süpernova mı yoksa Dünya’ya yaklaşan bir asteroit mi olduğunu ayırt edebiliyor. Tüm bu süreç yalnızca iki dakika içinde tamamlanıyor.
Bu hız, kısa süreli ve kaçırılması kolay gök olaylarının anlık olarak takip edilmesini mümkün kılıyor. Araştırmacılar, sistemden gelen bildirim doğrultusunda ek gözlem talebinde bulunarak olayları daha ayrıntılı inceleyebiliyor.
Uyarı sisteminin arkasında, Washington Üniversitesi’nde geliştirilen “Alert Production Pipeline” adlı yazılım bulunuyor. Sistem, her gece yaklaşık 10 terabaytlık görüntü verisini işleyebilecek kapasitede tasarlandı ve ilerleyen aşamada gecelik 7 milyon uyarıya kadar çıkması hedefleniyor.
Dünyanın en büyük astronomi kamerası
Yaklaşık 20 yıllık hazırlık sürecinin ardından hayata geçen Rubin Gözlemevi, 3.200 megapiksel çözünürlüğe sahip dünyanın en büyük dijital astronomi kamerasını barındırıyor. Teleskop ayrıca 8,4 metre çapında ultra hassas birincil aynaya sahip. Bu kombinasyon, gökyüzünü eşi benzeri görülmemiş derinlikte tarayabiliyor.
Gözlemevi, 23 Haziran 2025’te ilk görüntülerini kamuoyuyla paylaşmıştı. Test sürecinde milyonlarca galaksi ve Samanyolu’ndaki sayısız yıldız kaydedilirken, daha önce bilinmeyen 2.104 yeni asteroit tespit edildi. Uyarı sisteminin devreye alınması, bu yıl başlayacak olan dev projenin habercisi niteliğinde. On yıl sürecek bu kapsamlı gökyüzü taraması sırasında teleskop, güney yarımkürenin geniş alan görüntülerini birkaç gecede bir yenileyecek. ABD Ulusal Bilim Vakfı’ndan Luca Rizzi, sistemin bilim insanlarını sürekli ve geniş bir veri akışına bağlayarak evrendeki olayların oluştuğu anda takip edilmesini sağlayacağını belirtiyor. İlk yıl sonunda Rubin’in, diğer tüm optik gözlemevlerinin toplamından daha fazla nesne gözlemlemesi bekleniyor.
