NASA‘nın Artemis Programı kapsamında iptal ettiği bazı kritik projelere ilişkin hazırlanan yeni müfettiş raporu paylaşıldı. Rapora göre son 10 yılda ciddi gecikmeler ve maliyet artışları yaşayan dört büyük projenin toplam sözleşme değeri yaklaşık 2,8 milyar dolardan 5,9 milyar dolara yükseldi. Üstelik çalışmalar tamamlanmış olsaydı maliyetlerin daha da artması ve teslim sürelerinin daha fazla uzaması bekleniyordu. NASA rotasını Ay yörüngesinden yüzeye çevirdi
NASA, yaklaşık üç ay önce düzenlediği “Ignition” etkinliğinde Artemis Programı’nın yönünü değiştirdiğini açıklamıştı. Kurum, Ay yörüngesinde kurulması planlanan uzay istasyonu odaklı mimari yerine Ay yüzeyinde kalıcı bir insan varlığı oluşturmayı öncelik haline getirirken Space Launch System (SLS) roketi için geliştirilen yeni üst kademe çalışmalarını da sonlandırdı.
Kararın ardından projelerde görev alan bazı yükleniciler, geliştirilme aşamasındaki donanımların iptal edilmesini eleştirmişti. Ancak NASA Yöneticisi Jared Isaacman, söz konusu sistemlerin Ay’a insan indirilmesi için zorunlu olmadığını, yıllarca geciktiğini ve başlangıç bütçelerinin çok üzerine çıktığını vurgulamıştı.
Hangi bileşenler iptal edildi?
NASA Genel Müfettiş Ofisi’nin yayımladığı değerlendirme notunda iptal edilen dört büyük Artemis bileşeni incelendi. Bunlar SLS roketi için geliştirilen yeni üst kademe (Exploration Upper Stage – EUS), Orion uzay aracını bu üst kademeye bağlayan adaptör (Universal Stage Adapter – USA), geliştirilmiş SLS roketi için tasarlanan yeni mobil fırlatma kulesi (Mobile Launcher 2 – ML2) ve Lunar Gateway uzay istasyonu için geliştirilen yaşam ve lojistik modülü (Habitation and Logistics Outpost – HALO) oldu. 
Raporda bu projelerin maliyetlerinin sürekli arttığı, performans sorunları yaşadığı ve geciktiği belirtiliyor. Öyle ki sözleşme değerlerinin süreç içerisinde yüzde 110 arttığı görülüyor. NASA rapor, eğer bunlar iptal edilmeseydi maliyetlerin ve teslim tarihlerinin daha da sarkacağını söylüyor. 13 yılda tamamlanamayan adaptör
Rapordaki en dikkat çekici örneklerden biri ise Universal Stage Adapter yani bir adaptör projesi oldu. NASA, Orion kapsülünü üst kademeye bağlayacak bu adaptörün tasarımı, testleri ve üretimi için Haziran 2017’de Dynetics ile sözleşme imzaladı.
Büyük ölçüde kompozit malzemelerden üretilen adaptör yaklaşık 4,3 ton ağırlığında ve 10 metre yüksekliğinde tasarlandı. İlk sözleşme 131 milyon dolar değerindeydi. Daha sonra yük ayırma sistemi için 9 milyon dolarlık ek bütçe sağlandı. Ancak proje iptal edildiğinde sözleşme tutarı 353 milyon dolara ulaşmış, teslim tarihi ise Eylül 2028’e ertelenmişti. Rapora göre proje tamamlanacak olsaydı toplam maliyet 497 milyon dolara yükselecek ve sistem Mayıs 2030’dan önce hazır olmayacaktı.
Rapor, herhangi bir itki sistemi veya karmaşık alt bileşen içermeyen görece basit bir adaptörün geliştirilmesi için yaklaşık yarım milyar dolar harcanmasının ve toplam geliştirme süresinin 13 yıla yaklaşmasının dikkat çekici olduğuna işaret ediyor.
Müfettiş raporunda ayrıca Lunar Gateway projesinin de planlanan takvimin oldukça gerisinde kaldığı belirtildi. Özellikle yaşam ve lojistik modülü HALO’daki gecikmeler nedeniyle istasyonun en erken 2032 yılında operasyonel hale gelebileceği değerlendirildi. NASA’nın geçtiğimiz hafta Northrop Grumman’dan bu modül üzerindeki çalışmaları resmen durdurmasını istediği de raporda yer alan gelişmeler arasında bulunuyor.
2022’deki mürettebatsız Artemis I başarısının ardından geçtiğimiz Nisan ayında 4 kişilik astronot kadrosuyla gerçekleştirilen Artemis II göreviyle Ay çevresinde tarihi bir mürettebatlı uçuş başarıyla tamamlanmıştı. Güvenlik ve strateji optimizasyonları nedeniyle kapsamı değiştirilen Artemis III görevinin 2027 sonlarında astronotların alçak Dünya yörüngesinde ticari iniş araçlarını test etmesiyle icra edilmesi planlanıyor. İnsanlığı Apollo döneminden sonra yeniden Ay yüzeyine döndürecek asıl tarihi iniş ise 2028 yılındaki Artemis IV göreviyle gerçekleştirilecek.
